Jeofizik, Dünya’nın ve özellikle yeraltının fiziksel özelliklerini ölçerek jeolojik yapıların araştırılmasını sağlayan yerbilimi dalıdır. Yeraltındaki kayaç ve yapıların elektriksel özdirenç, manyetik özellik, yoğunluk, elastik dalga hızı ve elektromanyetik özelliklerindeki farklılıklardan yararlanılarak doğrudan gözle görülemeyen yapılar hakkında bilgi elde edilir.
Jeofizik araştırmalar; maden arama, mühendislik ve zemin araştırmaları, yeraltı suyu, jeotermal kaynaklar, arkeoloji, karstik boşluklar ve altyapı araştırmaları gibi çok farklı alanlarda kullanılmaktadır.
Başlıca Jeofizik Yöntemler
Jeofizik yöntem seçimi araştırılacak hedefin fiziksel özelliklerine, boyutuna, derinliğine, jeolojik ortama ve saha koşullarına göre yapılmalıdır.
Sismik Yöntemler
Yeraltında yayılan elastik dalgaların davranışı ölçülerek tabaka sınırları ve elastik özellikler belirlenir. Sismik kırılma, MASW, yansıma ve sismik tomografi farklı araştırma amaçları için kullanılmaktadır.
Elektrik Özdirenç Tomografisi (ERT)
Yeraltındaki elektriksel özdirenç değişimlerinin ölçülmesiyle 2B ve 3B yeraltı modellerinin oluşturulmasını sağlar. Jeolojik birimler, kırık ve fay zonları, yeraltı suyu, karstik yapılar ve mühendislik problemlerinin araştırılmasında yaygın olarak kullanılır.
IP – İndüklenmiş Polarizasyon
Yeraltındaki malzemelerin elektriksel yüklenme ve boşalma davranışını ölçer. Özellikle saçınımlı sülfürlü cevherleşmelerin araştırılmasında rezistivite yöntemiyle birlikte kullanılan önemli bir maden arama yöntemidir.
Manyetik Yöntem
Kayaç ve minerallerin manyetik özelliklerindeki değişimler ölçülerek jeolojik yapılar, faylar, magmatik birimler ve manyetik mineralizasyonlar araştırılır. Ölçümler yerden veya İHA tabanlı sistemlerle gerçekleştirilebilir.
Elektromanyetik ve TEM Yöntemleri
Yeraltının elektriksel iletkenlik özelliklerini araştırır. TEM başta olmak üzere elektromanyetik yöntemler maden, yeraltı suyu, jeotermal ve jeolojik yapı araştırmalarında kullanılmaktadır.
Yer Radarı – GPR
Yüksek frekanslı elektromanyetik dalgalar kullanarak sığ yeraltının yüksek çözünürlüklü görüntülenmesini sağlar. Altyapı, arkeoloji, beton, boşluk ve gömülü yapı araştırmalarında kullanılır.
Gravite ve Mikrogravite
Yeraltındaki yoğunluk farklılıklarının oluşturduğu çok küçük yerçekimi değişimleri ölçülür. Jeolojik yapıların, cevherleşmelerin ve uygun koşullarda yeraltı boşluklarının araştırılmasında kullanılabilir.
Jeofizik Yöntem Nasıl Seçilir?
Jeofizik araştırmalarda her hedefi tespit edebilen tek bir yöntem yoktur. Doğru yöntem; araştırılan hedef ile çevresindeki ortam arasında hangi fiziksel özellik farkının ölçülebileceğine göre seçilir.
Bu nedenle başarılı bir jeofizik araştırmanın ilk aşaması cihaz seçmek değil, jeolojik problemi tanımlamak ve bu probleme cevap verebilecek fiziksel yöntemi belirlemektir.
Gerekli durumlarda birden fazla jeofizik yöntemin birlikte kullanılması, yeraltı modelinin güvenilirliğini önemli ölçüde artırabilir.
Hangi Jeofizik Yöntem Sizin Projeniz İçin Uygun?
Jeofizik araştırmalarda doğru yöntemin seçimi; hedefin fiziksel özelliklerine, beklenen derinliğine, boyutuna, jeolojik ortama ve saha koşullarına bağlıdır. Tek bir jeofizik yöntem her hedef ve her saha için uygun değildir.
SAGTECH Jeofizik Rehberi; maden arama, yeraltı suyu, jeoteknik araştırmalar, karstik boşluklar, arkeoloji, çevresel araştırmalar ve mühendislik uygulamalarında kullanılabilecek başlıca jeofizik yöntemlerin çalışma prensiplerini, güçlü ve sınırlı yönlerini karşılaştırmalı olarak sunar.
PROJENİZE GÖRE YÖNTEM SEÇİN
Ne araştırmak istiyorsunuz?
| Yöntem | Ölçülen Fiziksel Özellik / Parametre | Öne Çıkan Uygulamalar | Uygulama Ortamı |
|---|---|---|---|
| ERT – Elektrik Özdirenç Tomografisi | Elektriksel özdirenç | Yeraltı suyu, karst, boşluk, jeoteknik, çevre, maden | Yüzey |
| VES/DES – Düşey Elektrik Sondajı | Elektriksel özdirenç | Yeraltı suyu, tabaka kalınlığı, ana kaya | Yüzey |
| IP – İndüklenmiş Polarizasyon | Şarjabilite / polarizasyon | Sülfürlü cevher, alterasyon, maden arama | Yüzey |
| SIP – Spektral İndüklenmiş Polarizasyon | Frekansa bağlı kompleks özdirenç | Mineral karakterizasyonu, çevre, araştırma | YüzeyLaboratuvar |
| SP – Doğal Potansiyel | Doğal elektrik potansiyeli | Yeraltı suyu akışı, baraj kaçağı, hidrotermal sistemler | Yüzey |
| TEM/TDEM – Geçici Elektromanyetik | Zamana bağlı elektromanyetik yanıt / iletkenlik | Derin yeraltı suyu, maden, iletken cevher, tuzluluk | YüzeyİHA |
| FDEM – Frekans Domeni Elektromanyetik | Frekansa bağlı elektromanyetik yanıt / iletkenlik | Çevre, arkeoloji, zemin, sığ maden araştırmaları | YüzeyHavadan |
| EMI – Elektromanyetik İndüksiyon | Görünür iletkenlik / elektromanyetik yanıt | Metal, çevre, altyapı | Yüzey |
| VLF-EM – Çok Düşük Frekans Elektromanyetik | Elektromanyetik alan değişimleri / iletkenlik | Fay-kırık, iletken zon, maden, yeraltı suyu | Yüzey |
| CSAMT – Kontrollü Kaynaklı Audio Manyetotellürik | Elektromanyetik empedans / özdirenç | Derin maden, jeotermal, jeolojik yapı | Yüzey |
| AMT – Audio Manyetotellürik | Doğal elektromanyetik alan / özdirenç | Maden, jeotermal, derin jeoloji | Yüzey |
| MT – Manyetotellürik | Doğal elektromanyetik alan / özdirenç | Derin kabuk, jeotermal, havza, maden | Yüzey |
| CSEM – Kontrollü Kaynak Elektromanyetik | Elektromanyetik yanıt / elektriksel özdirenç | Hidrokarbon, deniz jeofiziği, derin hedefler | YüzeyDeniz |
| GPR – Yeraltı Radarı | Dielektrik permittivite / elektromanyetik yansıma | Arkeoloji, altyapı, boşluk, beton | YüzeyİHA |
| Borehole Radar – Kuyu İçi Radar | Elektromanyetik yansıma / dielektrik kontrast | Kırık, boşluk, jeolojik sınırlar | Kuyu İçi |
| MAG – Manyetik Yöntem | Manyetik alan / manyetizasyon | Maden, jeoloji, arkeoloji | YüzeyHavadan |
| UAV MAG – İHA Tabanlı Manyetik Araştırma | Manyetik alan | Maden, geniş alan haritalama | İHA |
| Magnetic Gradiometry – Manyetik Gradyometri | Manyetik alan gradyanı | Arkeoloji, sığ metal hedefler | YüzeyİHA |
| Gravity – Gravite | Yoğunluk kontrastı | Havza, maden, temel kaya, bölgesel jeoloji | YüzeyHavadan |
| Microgravity – Mikrogravite | Küçük yoğunluk değişimleri | Boşluk, karst, galeri, yapı altı araştırmaları | Yüzey |
| Seismic Refraction – Sismik Kırılma | P-dalga hızı | Ana kaya, tabakalanma, jeoteknik | Yüzey |
| SRT – Sismik Kırılma Tomografisi | P-dalga hız dağılımı | Fay, karst, zayıf zon, ana kaya geometrisi | Yüzey |
| Seismic Reflection – Sismik Yansıma | Akustik empedans / sismik yansıma | Derin jeoloji, maden, hidrokarbon, stratigrafi | YüzeyDeniz |
| MASW – Çok Kanallı Yüzey Dalgası Analizi | S-dalga hızı | Vs profili, Vs30, jeoteknik | Yüzey |
| SASW – Spektral Yüzey Dalgası Analizi | S-dalga hızı | Zemin dinamik özellikleri | Yüzey |
| ReMi – Kırılma Mikrotremor Yöntemi | S-dalga hızı | Vs profili, Vs30, zemin sınıflaması | Yüzey |
| HVSR – Yatay/Düşey Spektral Oran | Rezonans frekansı | Zemin hakim periyodu, sediman kalınlığı, mikrobölgeleme | Yüzey |
| Passive Seismic – Pasif Sismik | Doğal / pasif sismik dalga alanı | Derin yapı, fay, mikrosismisite, maden | Yüzey |
| Seismic Tomography – Sismik Tomografi | Sismik hız dağılımı | Karst, tünel, fay, kaya kütlesi | YüzeyKuyu İçi |
| Downhole – Kuyu İçi Sismik | P ve S dalga hızları | Vs profili, jeoteknik, zemin dinamiği | Kuyu İçi |
| Uphole – Kuyu İçi Uphole Sismik | Sismik seyahat zamanı / hız | Sığ hız modeli, statik düzeltmeler | Kuyu İçi |
| Crosshole – Kuyular Arası Sismik | P ve S dalga hızları | Yüksek çözünürlüklü jeoteknik karakterizasyon | Kuyu İçi |
| CHST – Kuyular Arası Sismik Tomografi | 2D/3D sismik hız dağılımı | Boşluk, zayıf zon, temel ve kaya kütlesi | Kuyu İçi |
| VSP – Düşey Sismik Profil | Sismik seyahat zamanı / yansıma | Derin jeoloji, kuyu-sismik korelasyonu | Kuyu İçi |
| P-S Logging – P-S Dalga Hızı Loglaması | Vp ve Vs | Jeoteknik, dinamik elastik parametreler | Kuyu İçi |
| Natural Gamma – Doğal Gama Logu | Doğal gama radyasyonu | Litoloji, stratigrafi, kil içeriği | Kuyu İçi |
| Density Log – Yoğunluk Logu | Bulk yoğunluk | Litoloji, porozite, maden, kömür | Kuyu İçi |
| Resistivity Logging – Özdirenç Logu | Formasyon özdirenci | Yeraltı suyu, litoloji, mineralizasyon | Kuyu İçi |
| SP Logging – Doğal Potansiyel Logu | Doğal elektrik potansiyeli | Geçirgen tabakalar, formasyon korelasyonu | Kuyu İçi |
| Sonic Logging – Sonik Log | Akustik seyahat zamanı / hız | Kaya özellikleri, porozite, jeomekanik | Kuyu İçi |
| Full Waveform Sonic – Tam Dalga Sonik | P, S ve Stoneley dalgaları | Jeomekanik, kırıklar, elastik özellikler | Kuyu İçi |
| Caliper Logging – Kuyu Çapı Logu | Kuyu çapı / geometrisi | Kuyu durumu, kırık ve boşluk zonları | Kuyu İçi |
| Temperature Logging – Sıcaklık Logu | Sıcaklık | Su girişleri, jeotermal, kuyu akışı | Kuyu İçi |
| Conductivity Logging – İletkenlik Logu | Akışkan elektriksel iletkenliği | Su kalitesi, tuzluluk, akifer karakterizasyonu | Kuyu İçi |
| Flowmeter Logging – Akış Logu | Kuyu içi akış hızı | Su giriş-çıkış seviyeleri, akifer karakterizasyonu | Kuyu İçi |
| OTV – Optik Televiewer | Kuyu duvarının optik görüntüsü | Kırık yönelimi, litoloji, yapısal jeoloji | Kuyu İçi |
| ATV – Akustik Televiewer | Akustik kuyu duvarı görüntüsü | Kırık, süreksizlik, yapısal analiz | Kuyu İçi |
| Gyro Survey – Jiroskopik Kuyu Ölçümü | Azimut ve eğim | Sondaj güzergâhı, maden sondajları | Kuyu İçi |
| Deviation Survey – Kuyu Sapma Ölçümü | Eğim / azimut | Kuyu geometrisi, sondaj kontrolü | Kuyu İçi |
| Borehole EM – Kuyu İçi Elektromanyetik | Elektromanyetik yanıt / iletkenlik | Kuyu çevresi ve kuyu dışı iletken cevher hedefleri | Kuyu İçi |
| Borehole IP – Kuyu İçi IP | Şarjabilite | Sülfürlü mineralizasyon | Kuyu İçi |
| MRS/SNMR – Manyetik Rezonans Sondajı | Hidrojen protonlarının NMR yanıtı | Yeraltı suyunun doğrudan araştırılması | Yüzey |
| Radiometric – Radyometrik Yöntem | K, U, Th gama radyasyonu | Jeolojik haritalama, alterasyon, maden | YüzeyHavadan |
| Airborne Radiometrics – Havadan Radyometrik | K, U, Th gama radyasyonu | Bölgesel jeoloji, alterasyon, maden | Havadan |
| LiDAR – Lazer Tarama | Yüzey geometrisi / mesafe | Fay morfolojisi, heyelan, arkeoloji, topoğrafya | İHAHavadan |
| UAV Photogrammetry – İHA Fotogrametri | Yüzey geometrisi / görüntü | Ortofoto, DSM/DTM, yapısal haritalama | İHA |
| Thermal IR – Termal Kızılötesi | Yüzey sıcaklığı / termal radyasyon | Jeotermal, sızıntı, çevre, su çıkışları | İHAHavadan |
| MBES – Çok Işınlı Batimetri | Akustik seyahat zamanı / derinlik | Deniz tabanı topoğrafyası, mühendislik | Deniz |
| SBES – Tek Işınlı Batimetri | Akustik seyahat zamanı / derinlik | Batimetri, göl, nehir | Deniz |
| SSS – Side Scan Sonar | Akustik geri saçılım | Deniz tabanı nesneleri, batık, boru | Deniz |
| SBP – Sub-Bottom Profiler | Sığ akustik yansıma | Deniz tabanı altı stratigrafisi, gömülü nesneler | Deniz |
| Marine Magnetics – Deniz Manyetiği | Manyetik alan | Batık, jeoloji, boru hatları | Deniz |
| Marine Seismic – Deniz Sismiği | Akustik / sismik yansıma | Deniz jeolojisi, mühendislik, hidrokarbon | Deniz |
| Marine CSEM – Deniz CSEM | Kontrollü kaynak elektromanyetik yanıtı | Rezervuar, derin deniz jeofiziği | Deniz |