Jeofizik çalışmalar, yer altının fiziksel özelliklerini inceleyerek geoteknik, maden arama, arkeoloji, askeri, üst yapı, hidrojeoloji vb. gibi alanlarda önemli bilgiler sağlar. Bu disiplinlerde sıkça sorulan sorular ve cevapları aşağıda sunulmuştur:
1. Jeofizik yöntemler nelerdir ve hangi amaçlarla kullanılır?
Jeofizik yöntemler, yeraltındaki kayaç ve yapıların sismik hız, elektrik özdirenç, şarjabilite, manyetik duyarlılık, yoğunluk ve elektromanyetik özelliklerindeki farklılıkları ölçerek yeraltı yapısının araştırılmasını sağlar. Başlıca yöntemler şunlardır:
Sismik Yöntemler:
Yeraltının sismik hız yapısının belirlenmesi; zemin tabakalarının, ana kaya derinliğinin, fay ve süreksizliklerin araştırılmasında kullanılır. Sismik Kırılma, Sismik Yansıma, MASW, ReMi ve Sismik Tomografi başlıca uygulamalardır.
Elektrik Yöntemleri:
Yeraltındaki elektrik özdirenç farklılıklarını kullanır. Yeraltı suyu, karstik boşluklar, kırık-fay zonları, madenleşme, çevresel kirlilik, tuzlu su girişimi ve jeoteknik araştırmalarda yaygın olarak uygulanır. Başlıca yöntemler DES/VES, ERT ve IP/Rezistivite yöntemleridir.
Elektromanyetik Yöntemler:
Yeraltının elektriksel iletkenlik ve elektromanyetik özelliklerini araştırır. Maden arama, yeraltı suyu araştırmaları, iletken cevherleşmeler, kırık-fay zonları, tuzluluk ve jeolojik birim sınırlarının belirlenmesinde kullanılır. TEM/TDEM, FDEM, VLF, AMT ve MT başlıca elektromanyetik yöntemlerdir.
Manyetik Yöntemler:
Kayaçların ve metalik cisimlerin manyetik özelliklerindeki değişimleri ölçer. Demir, krom, nikel ve bazı sülfürlü madenlerin araştırılması, jeolojik yapı ve fayların haritalanması ile gömülü ferromanyetik cisimlerin ve yüzeye yakın arkeolojik yapılar ile metal yapıların araştırılmasında kullanılır. Ölçümler yerden veya İHA/drone sistemleriyle gerçekleştirilebilir.
Gravite Yöntemleri:
Yeraltındaki yoğunluk farklılıklarını ölçerek jeolojik yapıların, havza geometrisinin, fayların, boşlukların ve yoğunluk kontrastı oluşturan maden yataklarının araştırılmasını sağlar. Bölgesel gravite çalışmalarının yanı sıra sığ ve küçük hedeflerde mikrogravite yöntemi kullanılabilir.
Yer Radarı (GPR):
Yüksek frekanslı elektromanyetik dalgalar kullanarak sığ yeraltı yapısını yüksek çözünürlükle görüntüler. Arkeolojik yapılar, boşluklar, altyapı hatları, beton içi yapılar, stratigrafik sınırlar ve gömülü nesnelerin araştırılmasında kullanılır. Ölçümler yerden GPR veya uygun koşullarda İHA GPR sistemleriyle gerçekleştirilebilir.
Kuyu Jeofiziği (Borehole Logging):
Sondaj kuyusu içerisinde gerçekleştirilen ölçümlerle yüzey jeofiziğini ve sondaj verilerini tamamlar. Doğal gama, gamma-gamma yoğunluk, rezistivite, SP, IP, sonic, caliper, sıcaklık, akışmetre ve optik/akustik televiewer gibi loglar kullanılarak litoloji, çatlaklar, akifer seviyeleri, kuyu geometrisi ve formasyon özellikleri değerlendirilebilir.
Hangi Araştırma İçin Hangi Jeofizik Yöntem?
| Araştırma Hedefi | Başlıca Jeofizik Yöntemler |
|---|---|
| Maden Arama | Manyetik Gravite IP / Rezistivite TEM / TDEM EM MT / AMT / CSAMT Radyometri |
| Yeraltı Suyu Araştırmaları | DES / VES ERT TEM AMT / MT NMR |
| Jeoteknik ve Zemin Araştırmaları | Sismik Kırılma MASW ReMi ERT Mikrotremör |
| Fay ve Kırık Zonları | ERT Sismik Tomografi Sismik Yansıma Manyetik TEM |
| Karst ve Yeraltı Boşlukları | GPR ERT Mikrogravite Sismik Tomografi |
| Arkeolojik Araştırmalar | GPR Manyetik ERT EM |
| Çevresel Araştırmalar | ERT EM GPR SP IP |
| Baraj ve Su Yapıları | ERT SP Sismik GPR Mikrogravite |
| Derin Jeolojik Yapılar | MT AMT TEM Gravite Manyetik Sismik Yansıma |
| Kuyu İçi Araştırmalar | Natural Gamma Resistivity Logging Sonic Logging OTV / ATV Density Logging Flowmeter Gyro Survey |
Jeofizik nedir?
Jeofizik, yeraltını kazı yapmadan fiziksel yöntemlerle inceleyen bilim dalıdır. Kayaçların manyetik, elektriksel, yoğunluk ve elastik özellikleri ölçülerek yeraltındaki yapıların modellenmesi sağlanır.
Jeofizik çalışmalar hangi alanlarda kullanılır?
- Maden arama
- Yeraltı suyu araştırmaları
- Jeotermal aramalar
- Mühendislik projeleri
- Baraj ve tünel projeleri
- Çevre araştırmaları
- Arkeoloji
Jeofizik sondajın yerine geçer mi?
Hayır.
Jeofizik sondajın alternatifi değildir. Sondaj öncesinde en doğru hedeflerin belirlenmesini sağlayarak gereksiz sondaj maliyetlerini azaltır.
Jeofizik çalışmalar %100 sonuç verir mi?
Hayır.
Yeraltı doğal olarak karmaşık bir yapıya sahiptir. Jeofizik çalışmalar olasılığı artırır ancak hiçbir bilimsel yöntem %100 garanti vermez.
Maden aramalarında hangi jeofizik yöntem kullanılmalıdır?
Uygun jeofizik yöntem, hedeflenen cevher tipi, yatak modeli, derinlik ve jeolojik koşullara göre belirlenir. Örneğin;
- Kömür → Sismik Yansıma, ERT, TEM
- Altın → IP/Rezistivite, Manyetik, EM
- Bakır → IP/Rezistivite, TEM, Manyetik
- Demir → Manyetik, Gravite, EM
- Krom → Manyetik, Gravite, ERT
- Nikel → Manyetik, TEM, EM
Burada özellikle Altın için bir ayrım yapmak iyi olur: altın doğrudan jeofizikle tespit edilmez; IP ile sülfürleşme, manyetik ile alterasyon/yapısal ilişkiler, EM ile iletken sülfür zonları hedeflenir.
Aynı şekilde Krom için de manyetik + gravite ana yöntemler; üçüncü yöntem ERT olabilir ama yatağın jeolojisine göre jeolojik haritalama / EM daha anlamlı olabilir. Web sitesinde yanlış bir “cevheri doğrudan bulur” algısı oluşturmamak için metni böyle kurmak daha doğru.
Sadece manyetik ölçü yeterli olur mu?
Bazı sahalarda evet.
Ancak çoğu projede;
- Jeoloji
- Uzaktan Algılama
- Manyetik
- Gravite
- IP / Rezistivite
- Elektromanyetik çalışmalar ile birlikte değerlendirilerek daha güvenilir hedefler oluşturulur.
Sondaj noktası belirleyebilir misiniz?
Evet.
Jeoloji, jeokimya ve jeofizik verileri birlikte değerlendirilerek öncelikli sondaj hedefleri oluşturulabilir.
Manyetik yöntem neyi ölçer?
Yeraltındaki kayaçların manyetik özelliklerini ölçer.
Manyetik yöntem hangi madenlerde başarılıdır?
- Demir
- Manyetit
- Krom
- Nikel
- Sülfürlü cevherler
- Yapısal faylar
Drone manyetik ile yer manyetik arasındaki fark nedir?
Drone sistemleri;
- çok daha hızlıdır,
- geniş alanları kısa sürede tarar,
- yüksek çözünürlük sağlar.
Yer manyetik ise küçük alanlarda daha ayrıntılı çalışmalarda tercih edilir.
Drone manyetik ölçüm kaç metre yükseklikten yapılır?
Genellikle
- 20 m
- 30 m
- 50 m uçuş yüksekliği tercih edilir.
Rezistivite yöntemi nedir?
Yeraltındaki kayaçların elektriksel dirençlerini ölçerek farklı litolojilerin ve su içeren seviyelerin belirlenmesini sağlar.
IP yöntemi nedir?
IP (Induced Polarization), kayaçların elektrik yükünü depolama özelliklerini ölçer.
Sülfürlü cevherlerin araştırılmasında en önemli yöntemlerden biridir.
Rezistivite ile kaç metre derinlik görülebilir?
Bu;
- elektrot aralığına,
- arazi koşullarına,
- kullanılan cihaza
bağlıdır.
Yaklaşık olarak;
- 50 m
- 100 m
- 200 m
- 500 m+
araştırma yapılabilir.
2D ve 3D rezistivite arasındaki fark nedir?
2D sistemler profil boyunca kesit üretir.
3D sistemler ise hacimsel yeraltı modeli oluşturur.
TEM yöntemi hangi amaçla kullanılır?
İletken cevherler Yeraltı suyu Derin yapıların araştırılması Sülfürlü cevherler
TEM ile kaç metre derinliğe ulaşılabilir?
Kullanılan sistem ve jeolojiye bağlı olarak onlarca metreden 600-1000 metreye kadar araştırma yapılabilir.
Veri İşleme – Ham veriler müşteriye teslim ediliyor mu?
Evet.
Bazı çalışmalarda günlük ham veriler müşteri ile paylaşılırken, bazı çalışmalarda ise raporla beraber tüm ham veriler müşteriye teslim edilmektedir.
Hangi yazılımlar kullanılıyor?
Örneğin;
- Aarhus Workbench
- Oasis montaj
- Leapfrog
- QGIS
- ArcGIS
- ZondRes2D
- ZondRes3D
Sonuç raporunda neler bulunur?
- Ölçüm metodolojisi
- Haritalar
- Kesitler
- 3B modeller
- Yorumlar
- Önerilen sondaj lokasyonları
- PDF raporu
- Sayısal veriler
Ölçüm ne kadar sürer?
Arazi büyüklüğüne bağlıdır.
Küçük projeler 1 gün içerisinde tamamlanabilirken, büyük projeler birkaç hafta sürebilir.
Hangi bölgelerde hizmet veriyorsunuz?
Türkiye’nin tamamında ve uluslararası projelerde hizmet veriyoruz.
Fiyat nasıl belirleniyor?
Fiyat raporlama kapsamına göre belirlenmektedir.
- proje alanı
- yöntem
- hedef derinlik
- arazi koşulları
- ulaşım
Teklif almak için hangi bilgiler gereklidir?
- Lokasyon KML / koordinatlar
- Araştırma amacı
- Beklenen hedef derinliği
- Ruhsat alanı
- Varsa eski çalışmalar